Verklaringen voor verlegenheid
Factoren in de persoon zelf
Temperament en persoonlijkheid
Al voor onze geboorte bezitten we allemaal een bepaald temperament, een aangeboren biologische neiging, om op een bepaalde manier te handelen. Een belangrijk aspect daarvan, wat een rol lijkt te spelen bij het optreden van verlegenheid, is de geremdheid of het ontbreken
ervan. Kinderen met een geremd temperament reageren vaak sterk op prikkels. Ze lijken uiterst gevoelig voor nieuwe situaties of voorwerpen. Kinderen met een ongeremd temperament zouden over het algemeen rustiger blijven tegenover iets nieuws.
Genetisch bepaald?
De wijze waarop ons lichaam reageert op prikkels is biologisch bepaald. Omdat mensen met een geremd temperament niet automatisch een verlegen persoon worden, en mensen met een ongeremd temperament soms toch verlegenheid kunnen ontwikkelen, kan geconcludeerd worden
dat temperament alleen niet tot verlegenheid kan leiden. Een geremd temperament bepaalt dus niet het lot van de verlegen mens.
Manier van denken
Volgens de cognitieve theorie ontstaat sociale angst door verkeerde, negatieve en/of irreële gedachten. Mensen met een pessimistische attributiestijl* denken irreëel; zij beoordelen gebeurtenissen en ervaringen onjuist. Verlegen mensen zijn geneigd de oorzaak van iets
vooral bij zichzelf te zoeken (ze geven zichzelf vaak de schuld). De oorzaak wordt bovendien als iets vaststaands gezien (het is toch niet te veranderen, het is altijd zo, zo ben ik nou eenmaal, etc).
* Een mens zoekt een verklaring voor een schijnbaar toevallige gebeurtenis. We noemen dit attributie. We willen de oorzaak weten van een gebeurtenis. We maken ons leven daarmee
voorspelbaar, ordelijk, veilig en te begrijpen.
Overtuigingen
We hebben allemaal een verzameling van oordelen en aannames over onszelf en de wereld, die bepalen hoe we tegen de dingen aankijken. Ik noem deze 'diepe overtuigingen'. Het gaat om overtuigingen die diep geworteld zitten; ze gaan dieper dan negatieve gedachten. De
overtuigingen zijn in de loop van ons leven ontstaan. Ze bepalen onze 'kijk'op de wereld.
Alle ervaringen die je vervolgens hebt, worden volgens deze persoonlijke overtuigingen geordend. Verlegen mensen bezitten vaak overtuigingen die niet kloppen. Zo kan een verlegen mens overtuigd zijn van het idee dat hij 'niks waard' is. Ervaringen en signalen die dit idee bevestigen, worden vaak wel opgepakt, terwijl tegenovergestelde ervaringen en signalen niet worden gezien. Zij passen namelijk niet in het idee van 'niets waard zijn', dat iemand van zichzelf heeft.
Self-fulfilling prophecy en verwachtingsangst
Men denkt dat men iets niet kan, dat dit vreselijk is en men gaat zich daarnaar gedragen. Een voorbeeld is de man met spreekangst die door de negatieve verwachting die hij van te voren heeft, gaat zweten en hakkelen. Wanneer er vervolgens mensen weglopen, wordt dit door hem geïnterpreteerd als bewijs dat hij inderdaad gelijk had met zijn negatieve verwachting vooraf.
Zelfperceptie
In de zelfperceptietheorie gaat men ervan uit dat mensen hun eigen gedrag observeren, en daaruit conclusies trekken over de eigen persoonlijkheid en eigenschappen.
A) ik doe iets
Factoren in de persoon zelf
Temperament en persoonlijkheid
Al voor onze geboorte bezitten we allemaal een bepaald temperament, een aangeboren biologische neiging, om op een bepaalde manier te handelen. Een belangrijk aspect daarvan, wat een rol lijkt te spelen bij het optreden van verlegenheid, is de geremdheid of het ontbreken
ervan. Kinderen met een geremd temperament reageren vaak sterk op prikkels. Ze lijken uiterst gevoelig voor nieuwe situaties of voorwerpen. Kinderen met een ongeremd temperament zouden over het algemeen rustiger blijven tegenover iets nieuws.
Genetisch bepaald?
De wijze waarop ons lichaam reageert op prikkels is biologisch bepaald. Omdat mensen met een geremd temperament niet automatisch een verlegen persoon worden, en mensen met een ongeremd temperament soms toch verlegenheid kunnen ontwikkelen, kan geconcludeerd worden
dat temperament alleen niet tot verlegenheid kan leiden. Een geremd temperament bepaalt dus niet het lot van de verlegen mens.
Manier van denken
Volgens de cognitieve theorie ontstaat sociale angst door verkeerde, negatieve en/of irreële gedachten. Mensen met een pessimistische attributiestijl* denken irreëel; zij beoordelen gebeurtenissen en ervaringen onjuist. Verlegen mensen zijn geneigd de oorzaak van iets
vooral bij zichzelf te zoeken (ze geven zichzelf vaak de schuld). De oorzaak wordt bovendien als iets vaststaands gezien (het is toch niet te veranderen, het is altijd zo, zo ben ik nou eenmaal, etc).
* Een mens zoekt een verklaring voor een schijnbaar toevallige gebeurtenis. We noemen dit attributie. We willen de oorzaak weten van een gebeurtenis. We maken ons leven daarmee
voorspelbaar, ordelijk, veilig en te begrijpen.
Overtuigingen
We hebben allemaal een verzameling van oordelen en aannames over onszelf en de wereld, die bepalen hoe we tegen de dingen aankijken. Ik noem deze 'diepe overtuigingen'. Het gaat om overtuigingen die diep geworteld zitten; ze gaan dieper dan negatieve gedachten. De
overtuigingen zijn in de loop van ons leven ontstaan. Ze bepalen onze 'kijk'op de wereld.
Alle ervaringen die je vervolgens hebt, worden volgens deze persoonlijke overtuigingen geordend. Verlegen mensen bezitten vaak overtuigingen die niet kloppen. Zo kan een verlegen mens overtuigd zijn van het idee dat hij 'niks waard' is. Ervaringen en signalen die dit idee bevestigen, worden vaak wel opgepakt, terwijl tegenovergestelde ervaringen en signalen niet worden gezien. Zij passen namelijk niet in het idee van 'niets waard zijn', dat iemand van zichzelf heeft.
Self-fulfilling prophecy en verwachtingsangst
Men denkt dat men iets niet kan, dat dit vreselijk is en men gaat zich daarnaar gedragen. Een voorbeeld is de man met spreekangst die door de negatieve verwachting die hij van te voren heeft, gaat zweten en hakkelen. Wanneer er vervolgens mensen weglopen, wordt dit door hem geïnterpreteerd als bewijs dat hij inderdaad gelijk had met zijn negatieve verwachting vooraf.
Zelfperceptie
In de zelfperceptietheorie gaat men ervan uit dat mensen hun eigen gedrag observeren, en daaruit conclusies trekken over de eigen persoonlijkheid en eigenschappen.
A) ik doe iets
B) ik neem waar dat ik dat doe
C) waarom doe ik dat?
C) waarom doe ik dat?
D) omdat ik een zus-of-zo-persoon ben
E) als ik een zus-of-zo-persoon ben, moet ik me verder ook
zus-of-zo gedragen
Het verlegen gedrag wordt volgens deze theorie in stand gehouden, omdat men denkt dat het bij het zelfbeeld past. Maar andersom houdt de herhaling van het gedrag ook het zelfbeeld in stand.
Te sterk bewust zijn van zichzelf
Een verlegen mens is in sociale situaties vaak erg bezig met zijn lichamelijke angstreacties, en probeert 'blunders' te voorkomen waardoor hij af zal kunnen gaan. Hij is zich zeer sterk bewust van wat hij voelt, zegt, en doet. Ook spoken er gelijktijdig vele negatieve gedachten door zijn hoofd. Eigenlijk is hij zichzelf vrijwel constant aan het observeren. Hij is hierdoor natuurlijk teveel met zichzelf bezig en kan zich minder op de sociale situatie concentreren. Het lijkt logisch dat de verlegen mens zich op deze momenten niet erg sociaal kan gedragen. Het komt regelmatig voor dat hij door anderen als gesloten en koel wordt ervaren. Wanneer men zo gefocust is op zichzelf, zal er ook minder aandacht uitgaan naar het werk waarmee men bezig is, zodat er meer kans is
op het maken van fouten hierin. In veel gevallen zal men zichzelf hiermee bevestigen in het idee 'het niet goed te doen of te kunnen'.
Vermijdingsgedrag
Iemand die gevreesde sociale situaties gaat vermijden, houdt de angst in stand. Hij kan dan niet ervaren dat de sociale situaties waarvoor hij bang is ook mee kunnen vallen. Hij zal zo ook geen positieve ervaringen op kunnen doen en niet of nauwelijks sociaal gedrag kunnen oefenen. Op langere termijn kan hierdoor een tekort aan sociale vaardigheden ontstaan.
Omgevingsfactoren
Voorbeeldleren
Wanneer ouders gedrag vertonen waaruit je kunt afleiden dat bepaalde situaties gevaarlijk of beangstigend zijn, kun je als kind die situatie ook als gevaarlijk gaan beschouwen.
Opvoeding
Uit enkele onderzoeken blijkt, dat een gebrek aan ouderlijke aandacht en affectie, of juist overmatige bezorgdheid van de ouders, de kans op sociale angst vergroot. Wanneer een kind weinig aandacht krijgt, wordt onbewust de boodschap gegeven dat het kind niet veel voorstelt. Ouders die negatief reageren op een schuchter kind door het verwijten te maken of uit te lachen, geven het verlegen kind niet de steun die het nodig heeft om met de verlegenheid te leren omgaan, maar veroorzaken met hun opvoedingsgedrag een negatief zelfbeeld bij het kind.Overmatige bezorgdheid kan bij het kind het idee doen ontstaan dat de wereld waarin we leven gevaarlijk is. Het kind kan bovendien het gevoel krijgen dat hij niet in staat is om met eventuele gevaren om te
gaan.Kinderen die verlegen zijn, zullen moeite hebben met allerlei sociale situaties en deze uit angst het liefst proberen te vermijden. Begripvolle, liefdevolle steun en stimulatie van ouders is nodig om verlegen kinderen toch positieve sociale ervaringen op te laten doen. De angst zal dan minder worden, het kind kan sociaal zelfvertrouwen ontwikkelen. Het achterwege blijven van deze steun en stimulatie kan de kans op het ontwikkelen van sociale angst doen toenemen.In de opvoeding kan de attributiestijl van een kind bijgestuurd worden als deze onjuist is. Het is denkbaar dat wanneer dit niet gebeurt, de kans op irreële gedachten toeneemt, en dit kan weer leiden tot een negatief zelfbeeld en een toename van de verlegenheid.
Ervaringen
Sociale angst kan ontstaan door negatieve sociale ervaringen die als traumatisch beleefd zijn. Gepest zijn, mishandeling, seksueel misbruik, zijn hier voorbeelden van. Op zichzelf minder traumatische ervaringen, bijvoorbeeld afgewezen worden, zijn voor een verlegen mens veelal een grote angst en zorg omdat ze een bevestiging kunnen zijn van het toch al negatieve zelfbeeld. Deze ervaringen veroorzaken de verlegenheid niet. De persoon heeft immers al kenmerken van verlegenheid. Hij hanteert hierdoor een verkeerd gedachtenpatroon.
E) als ik een zus-of-zo-persoon ben, moet ik me verder ook
zus-of-zo gedragen
Het verlegen gedrag wordt volgens deze theorie in stand gehouden, omdat men denkt dat het bij het zelfbeeld past. Maar andersom houdt de herhaling van het gedrag ook het zelfbeeld in stand.
Te sterk bewust zijn van zichzelf
Een verlegen mens is in sociale situaties vaak erg bezig met zijn lichamelijke angstreacties, en probeert 'blunders' te voorkomen waardoor hij af zal kunnen gaan. Hij is zich zeer sterk bewust van wat hij voelt, zegt, en doet. Ook spoken er gelijktijdig vele negatieve gedachten door zijn hoofd. Eigenlijk is hij zichzelf vrijwel constant aan het observeren. Hij is hierdoor natuurlijk teveel met zichzelf bezig en kan zich minder op de sociale situatie concentreren. Het lijkt logisch dat de verlegen mens zich op deze momenten niet erg sociaal kan gedragen. Het komt regelmatig voor dat hij door anderen als gesloten en koel wordt ervaren. Wanneer men zo gefocust is op zichzelf, zal er ook minder aandacht uitgaan naar het werk waarmee men bezig is, zodat er meer kans is
op het maken van fouten hierin. In veel gevallen zal men zichzelf hiermee bevestigen in het idee 'het niet goed te doen of te kunnen'.
Vermijdingsgedrag
Iemand die gevreesde sociale situaties gaat vermijden, houdt de angst in stand. Hij kan dan niet ervaren dat de sociale situaties waarvoor hij bang is ook mee kunnen vallen. Hij zal zo ook geen positieve ervaringen op kunnen doen en niet of nauwelijks sociaal gedrag kunnen oefenen. Op langere termijn kan hierdoor een tekort aan sociale vaardigheden ontstaan.
Omgevingsfactoren
Voorbeeldleren
Wanneer ouders gedrag vertonen waaruit je kunt afleiden dat bepaalde situaties gevaarlijk of beangstigend zijn, kun je als kind die situatie ook als gevaarlijk gaan beschouwen.
Opvoeding
Uit enkele onderzoeken blijkt, dat een gebrek aan ouderlijke aandacht en affectie, of juist overmatige bezorgdheid van de ouders, de kans op sociale angst vergroot. Wanneer een kind weinig aandacht krijgt, wordt onbewust de boodschap gegeven dat het kind niet veel voorstelt. Ouders die negatief reageren op een schuchter kind door het verwijten te maken of uit te lachen, geven het verlegen kind niet de steun die het nodig heeft om met de verlegenheid te leren omgaan, maar veroorzaken met hun opvoedingsgedrag een negatief zelfbeeld bij het kind.Overmatige bezorgdheid kan bij het kind het idee doen ontstaan dat de wereld waarin we leven gevaarlijk is. Het kind kan bovendien het gevoel krijgen dat hij niet in staat is om met eventuele gevaren om te
gaan.Kinderen die verlegen zijn, zullen moeite hebben met allerlei sociale situaties en deze uit angst het liefst proberen te vermijden. Begripvolle, liefdevolle steun en stimulatie van ouders is nodig om verlegen kinderen toch positieve sociale ervaringen op te laten doen. De angst zal dan minder worden, het kind kan sociaal zelfvertrouwen ontwikkelen. Het achterwege blijven van deze steun en stimulatie kan de kans op het ontwikkelen van sociale angst doen toenemen.In de opvoeding kan de attributiestijl van een kind bijgestuurd worden als deze onjuist is. Het is denkbaar dat wanneer dit niet gebeurt, de kans op irreële gedachten toeneemt, en dit kan weer leiden tot een negatief zelfbeeld en een toename van de verlegenheid.
Ervaringen
Sociale angst kan ontstaan door negatieve sociale ervaringen die als traumatisch beleefd zijn. Gepest zijn, mishandeling, seksueel misbruik, zijn hier voorbeelden van. Op zichzelf minder traumatische ervaringen, bijvoorbeeld afgewezen worden, zijn voor een verlegen mens veelal een grote angst en zorg omdat ze een bevestiging kunnen zijn van het toch al negatieve zelfbeeld. Deze ervaringen veroorzaken de verlegenheid niet. De persoon heeft immers al kenmerken van verlegenheid. Hij hanteert hierdoor een verkeerd gedachtenpatroon.
